Vanessa
Matz

Drie opeenvolgende hittegolven en een grote brand in de Hoge Venen: de zomer van 2026 heeft ons er op pijnlijke wijze aan herinnerd dat de gevolgen van de klimaatverandering in België al realiteit zijn.

Minister Vanessa Matz, bevoegd voor het wetenschapsbeleid, bracht een bezoek aan het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) om het instituut te prijzen voor de rol die het heeft gespeeld bij de extreme weersomstandigheden van deze zomer en voor zijn steun aan de autoriteiten en de hulpdiensten.

Tijdens dit bezoek heeft het KMI de minister een verslag gepresenteerd van zijn optreden tijdens de brand in de Hoge Venen. Vanaf 15 augustus werd het Instituut ingezet in het kader van het Waalse crisisoverleg. De weervoorspellers van het KMI leverden meerdere keren per dag een specifieke weersvoorspelling voor de getroffen regio, waardoor de autoriteiten de ontwikkeling konden volgen van de weersomstandigheden die de verspreiding van de brand konden beïnvloeden en de diensten ter plaatse konden ondersteunen. Het KMI heeft ook de verspreiding van door de brand veroorzaakte fijnstofdeeltjes gemodelleerd die gevolgen hadden voor de bevolking, en de resultaten daarvan doorgegeven aan de bevoegde autoriteiten die belast zijn met de monitoring van de luchtkwaliteit.

Deze inzet past in een zomer die gekenmerkt werd door een opeenvolging van uitzonderlijke weersomstandigheden. In Ukkel werd tussen 1 juli en 15 augustus op 15 dagen een temperatuur van meer dan 30 °C gemeten, tegenover gemiddeld 5 dagen, terwijl deze periode tot de droogste behoort die ooit zijn geregistreerd. Bij het KMI werden deze zomer 20 voorspellers en 4 wetenschappers voltijds ingezet om de weersomstandigheden op te volgen en tegemoet te komen aan de behoeften van de autoriteiten.  

“2026 herinnert ons eraan dat de klimaatverandering niet langer een realiteit is waarmee we morgen te maken zullen krijgen, maar dat de gevolgen ervan nu al merkbaar zijn. De opeenvolgende hittegolven, de droogte en de brand die de Hoge Venen heeft verwoest, illustreren de ontwikkeling van de klimaatrisico’s waarmee ons land wordt geconfronteerd. De afgelopen weken hebben ook aangetoond hoe onmisbaar de expertise van het KMI is wanneer ons land met extreme situaties wordt geconfronteerd. Dankzij de waarnemingen en voorspellingen van het IRM beschikken de autoriteiten en hulpdiensten over de nodige informatie om op het juiste moment de juiste beslissingen te nemen”, aldus minister Matz. Ze vervolgt: “Aangezien de risico’s evolueren, moeten we ervoor zorgen dat deze capaciteit behouden blijft en dat het Instituut de nodige voorwaarden krijgt om zijn taken volledig te blijven vervullen”.

Minister Matz zal pleiten voor de nodige middelen voor de taken van het KMI

Tijdens de bijeenkomst werd nogmaals ingegaan op de behoeften van het KMI in een bijzonder krappe begrotingscontext. Eind juni had minister Vanessa Matz in het kader van de voorbereiding van de begroting voor 2027 al verzocht om een vrijstelling van de bijkomende besparingen in verband met de selectieve vervanging van vertrekkende personeelsleden voor de drie instellingen van de ruimtevaartpool: het KMI, de Koninklijke Sterrenwacht van België (KSB) en het Koninklijk Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie (BIRA).

Dit verzoek is gebaseerd op het cruciale karakter van hun opdrachten: de drie instellingen leveren de autoriteiten gegevens en expertise die onmisbaar zijn voor de veiligheid van de bevolking en de infrastructuur. De minister zal dit standpunt verdedigen tijdens de komende begrotingsonderhandelingen in oktober.  

“De uitdagingen waarmee we worden geconfronteerd, veranderen en ons vermogen om daarop in te spelen moet mee evolueren. Dat veronderstelt dat we kunnen rekenen op solide wetenschappelijke instellingen, die in staat zijn expertise van hoog niveau te leveren en deze ten dienste te stellen van het algemeen belang. Het is dit vermogen dat we moeten behouden”, concludeert Vanessa Matz.

FIRECAST: een betere preventie bij risico’s op natuurbranden

Het KMI heeft de minister ook het FIRECAST-project voorgesteld, dat het wil indienen in het kader van de S4Policy-projectoproep van Belspo. Het project richt zich op het risico op bosbranden in België en heeft tot doel de meteorologische factoren die branden in de hand werken beter in kaart te brengen, de waarschuwingssystemen te verbeteren en de ontwikkeling van dit risico in de context van de klimaatverandering te analyseren. Het omvat ook een onderdeel gewijd aan de verspreiding van rook en de luchtkwaliteit.

De resultaten van het project kunnen met name worden gebruikt door diensten voor natuurbeheer, hulpdiensten en de brandweer.

S4Policy is het programma van Belspo dat zich richt op onderzoek ten dienste van het overheidsbeleid.