De uitgaven van de federale overheidsdiensten aan externe consultancy liepen in 2025 op tot ongeveer 400 miljoen euro, een stijging van bijna 35% in vijf jaar tijd. Minister Vanessa Matz wil die trend keren. Ze wil de inzet van externe consultants beter omkaderen en de interne consultancycapaciteit van de federale overheid versterken, met als doel de uitgaven tegen 2029 met 10% te verminderen.
De toenemende inzet van externe consultants is geen uitsluitend Belgisch probleem. In heel wat Europese landen staan overheidsdiensten voor dezelfde uitdaging: inspelen op steeds complexere behoeften en tegelijk de nodige kennis en expertise in eigen huis behouden. Onderzoek van UNESCO heeft onder meer gewezen op de risico's van een te grote afhankelijkheid van externe dienstverleners. Want naast de kostprijs kan die afhankelijkheid ook een echte kwetsbaarheid vormen voor overheden. Door bepaalde opdrachten steeds vaker uit te besteden, dreigen overheidsdiensten geleidelijk hun expertise, autonomie en vermogen om de continuïteit van hun dienstverlening te garanderen, te verliezen.
Ook in België zijn de uitgaven van de federale overheid aan externe consultancy de afgelopen jaren sterk gestegen. Nochtans beschikt de overheid zelf al over heel wat kennis en uiteenlopende expertise. Het probleem is dat die competenties verspreid zitten over verschillende overheidsdiensten en niet altijd voldoende gekend of gemakkelijk inzetbaar zijn binnen andere administraties.
Volgens Vanessa Matz is het dan ook tijd voor een andere aanpak. Externe consultants blijven nodig voor bepaalde tijdelijke of gespecialiseerde opdrachten. Maar wanneer dezelfde behoeften telkens terugkeren, moet de overheid haar eigen expertise kunnen ontwikkelen en behouden.
“Externe consultancy is op zich geen probleem. Het wordt pas een probleem wanneer we er systematisch een beroep op doen en de overheid uiteindelijk afhankelijk wordt van externe dienstverleners om essentiële taken uit te voeren. Die afhankelijkheid maakt ons kwetsbaarder, kost veel geld en brengt de continuïteit van onze openbare dienstverlening in gevaar. Op een moment waarop de federale overheid regelmatig onder vuur ligt, wil ik ook het werk van onze ambtenaren en de expertise die zij elke dag ten dienste van de overheid inzetten, erkennen en naar waarde schatten. We beschikken over bekwame ambtenaren en waardevolle expertise, maar die zit vandaag nog te vaak verspreid over verschillende overheidsdiensten. We moeten stoppen met systematisch buiten de overheid te zoeken naar kennis die we zelf kunnen ontwikkelen of intern kunnen inzetten. Consultancy moet een ondersteuning zijn, geen permanente reddingsboei.” — Vanessa Matz
1) Eerst interne expertise bekijken vooraleer externe consultants in te schakelen
De minister wil een nieuwe regel invoeren: geen externe consultants meer inschakelen wanneer de nodige expertise al binnen de overheid aanwezig is. Voordat een opdracht wordt uitbesteed, zullen overheidsdiensten eerst moeten nagaan welke expertise al beschikbaar is binnen de federale overheid. De inschakeling van een externe dienstverlener zal moeten worden verantwoord, met een beoordeling van de kosten, de voordelen en de verwachte resultaten. Wanneer er een intern alternatief bestaat, moet dat voorrang krijgen en zal externe consultancy niet langer worden toegestaan.
Externe dienstverleners zullen bovendien hun kennis moeten overdragen, zodat de opgebouwde expertise ook op lange termijn binnen de overheid behouden blijft.
2) Een pool van interne consultants binnen de federale overheid oprichten
Daarnaast wil de minister een volwaardige interne consultancycapaciteit uitbouwen via de oprichting van een federale cel binnen de FOD BOSA. Die zal de beschikbare competenties binnen de verschillende overheidsdiensten in kaart brengen en ervoor zorgen dat ze gemakkelijker kunnen worden ingezet. Op termijn zal een pool van interne experten de federale overheidsdiensten kunnen ondersteunen bij hun projecten en hervormingen.
Dankzij dit mechanisme zal een overheidsdienst een beroep kunnen doen op de expertise van een ambtenaar uit een andere federale overheidsdienst, in plaats van systematisch een externe consultant in te schakelen. Zo kunnen bestaande competenties beter worden geïdentificeerd, gedeeld en verder ontwikkeld.
Dit initiatief past volledig binnen het beleid om de federale administratie te reorganiseren en te centraliseren. Na de ondersteunende diensten, de overheidsopdrachten en de digitalisering wil de minister dezelfde logica toepassen op consultancy: de grenzen tussen overheidsdiensten doorbreken, expertise delen en vermijden dat er onnodig extra uitgaven worden gedaan wanneer de nodige kennis al elders binnen de overheid aanwezig is. De IT-consultancy zal op haar beurt worden opgenomen door het toekomstige Federale Digitale Agentschap.
3) De uitgaven tegen 2029 met 10% verminderen en opnieuw investeren in interne expertise
Deze nieuwe aanpak moet ook besparingen opleveren. Vanessa Matz wil de uitgaven voor externe niet-IT-consultancy tegen 2029 met 10% verminderen ten opzichte van 2025. Een kwart van de daadwerkelijk gerealiseerde besparingen zal opnieuw worden geïnvesteerd in de ontwikkeling van interne expertise en de instrumenten die nodig zijn om die kennis beter te benutten.
Deze middelen zullen onder meer worden gebruikt om de pool van interne consultants uit te bouwen, gespecialiseerde profielen te versterken en instrumenten te financieren die het delen van expertise mogelijk maken. Een federale inventaris van de consultancyuitgaven moet bovendien zorgen voor een betere opvolging en meer transparantie